Bij een bedrijfsovername gaat de aandacht al snel naar de koopprijs, de klantcontracten, het personeelsbestand en de operationele overdracht. Terecht, want dat zijn de onderwerpen die de deal maken of breken. Maar er is één onderwerp dat structureel minder aandacht krijgt dan het verdient: wat er gebeurt met de pensioenregeling van het personeel.
Dat is opmerkelijk, want de gevolgen kunnen groot zijn, zowel financieel als juridisch. En de uitkomst hangt sterk af van hoe de overname juridisch is vormgegeven.
Twee hoofdvormen: share deal en asset deal
Een bedrijfsovername kent in de praktijk twee veelgebruikte structuren.
Bij een share deal koop je de aandelen van de onderneming. De onderneming zelf blijft ongewijzigd bestaan, alleen de eigenaar verandert. Alle bestaande rechten, verplichtingen, contracten en arbeidsovereenkomsten blijven intact, inclusief de pensioenregeling.
Bij een asset deal koop je specifieke bedrijfsonderdelen, activa en eventueel bepaalde passiva, in plaats van de aandelen. Deze structuur wordt vaak gekozen omdat de koper gerichter kan bepalen wat wel en niet wordt overgenomen, en risico’s op onbekende verplichtingen beter kan afbakenen. Maar voor het personeel, en dus ook voor de pensioenregeling, ligt dit een stuk genuanceerder.
Bij een share deal: meestal ongewijzigd, maar niet vanzelfsprekend
Bij een aandelenoverdracht verandert er in beginsel niets aan de onderneming zelf. Het bestaande pensioencontract blijft gewoon in stand, en de arbeidsvoorwaarden van het personeel wijzigen niet automatisch mee.
Toch is “meestal ongewijzigd” niet hetzelfde als “geen aandachtspunt.” Was het overgenomen bedrijf aangesloten bij een pensioenregeling vanwege de groep waar het onderdeel van was, dan kan het zijn dat die aansluiting na de overname niet zomaar kan worden voortgezet, of dat de nieuwe aandeelhouder na verloop van tijd verplicht wordt om zelf een regeling te organiseren buiten die groep. Dit soort details komt vaak pas boven water tijdens due diligence, en niet iedereen die een share deal doet, beseft dat dit type onderzoek nodig is.
Bij een asset deal: hier zit het echte werk
Bij een asset deal is de situatie fundamenteel anders, en dit is waar de meeste verrassingen ontstaan.
Eerst moet worden vastgesteld of er op de nieuwe situatie een cao van toepassing is, of een verplichte aansluiting bij een bedrijfstakpensioenfonds. Is dat niet het geval, dan hangt de uitkomst af van de vraag of zowel de overgenomen als de overnemende werkgever al een pensioenregeling hebben.
In de meeste gevallen hebben beide partijen al een regeling, en behouden de overgenomen werknemers hun bestaande pensioenregeling. De koper mag de werknemers echter, nog vóórdat de overname plaatsvindt, een andere pensioenregeling aanbieden. Dat betekent dat er ruimte is om vooraf afspraken te maken over harmonisatie van de pensioenregeling, iets wat voor beide partijen relevant is om vroeg in het proces te bespreken, in plaats van er na de overname pas achter te komen dat er twee verschillende regelingen naast elkaar bestaan.
Waarom dit een aandachtspunt is bij due diligence
Bij de meeste overnametrajecten wordt due diligence gedaan: een grondig onderzoek naar de financiële, juridische en operationele staat van de onderneming. Pensioen hoort daar nadrukkelijk bij, maar wordt in de praktijk nog weleens onderbelicht.
Relevante vragen die tijdens dit onderzoek beantwoord moeten worden, zijn onder meer:
- Wat staat er precies in de pensioenovereenkomst, het pensioenreglement en de startbrief die de werknemer heeft ontvangen?
- Is er een verplichte aansluiting bij een bedrijfstakpensioenfonds?
- Zijn er achterstallige betaalverplichtingen richting de pensioenuitvoerder?
- Is de vorm van de overname (share deal, asset deal, fusie) bepalend voor wat er met de regeling gebeurt?
- Moet de lopende pensioenregeling verplicht worden overgenomen, of is er ruimte voor aanpassing?
Deze vragen zijn niet alleen relevant voor de koper. Ook de verkoper heeft er belang bij dit helder te hebben, om te voorkomen dat er tijdens de onderhandeling discussie ontstaat over de waarde van de onderneming vanwege onduidelijke pensioenverplichtingen.
En de dga zelf?
Voor een dga die zijn eigen onderneming verkoopt, speelt vaak nog een aanvullend vraagstuk. Sinds 2017 kan een dga geen pensioen in eigen beheer meer opbouwen, maar wel nog een bevroren pensioenaanspraak hebben uit de periode daarvoor. Bij een overname moet helder zijn wat er met die aanspraak gebeurt, en hoe de financiering daarvan is geregeld. Dit is een onderwerp dat specifiek om advies vraagt, los van de reguliere pensioenregeling van het personeel.
Waarom je dit niet moet onderschatten
Een overname is voor de meeste ondernemers een eenmalige gebeurtenis, en de pensioenregeling van het personeel voelt dan al snel als een detail tussen alle andere, grotere beslissingen. Maar een onduidelijke of onjuist afgehandelde pensioenregeling kan achteraf leiden tot financiële claims, onvrede bij het personeel, of een vertraagde afronding van de deal doordat er alsnog uitgezocht moet worden hoe het precies zit.
Wat begint als een klein aandachtspunt in de onderhandeling, kan zonder de juiste voorbereiding uitgroeien tot een van de duurdere nasleepkwesties van de overname.
Neem pensioen mee vanaf het begin
Sta je aan de start van een overnametraject, als koper of als verkoper? Zorg dat de pensioenregeling van het personeel vanaf het begin onderdeel is van het gesprek, niet iets wat er op het laatste moment bij wordt gehaald. Ga hierover in gesprek met je adviseur, zodat je weet waar je aan toe bent voordat de handtekeningen worden gezet.
