In het kort
- De WIA-instroom groeit het snelst bij werknemers onder de dertig, vooral door psychische klachten.
- Jonge medewerkers zien uitval vaak aankomen, maar delen dat zelden met hun leidinggevende.
- Met vroege signalering, goede gesprekken en ruimte in het werk voorkom je als werkgever veel langdurig verzuim.
“Lisa is 27 en werkt al twee jaar op de planning bij een groothandel met dertig medewerkers. Ze is slim, betrokken en altijd bereikbaar. Als een collega vertrekt, neemt ze een deel van zijn taken over. Niemand vraagt of dat lukt, en zij zegt er zelf niets over. Haar contract loopt over vier maanden af. Op een maandagochtend meldt ze zich ziek. Het blijkt geen griep, maar een burn-out. Ze zit maanden thuis.”
Lisa is een verzonnen voorbeeld, maar het patroon is heel echt. Steeds meer werkgevers krijgen te maken met psychisch verzuim bij jongeren. In dit artikel lees je wat er speelt, waarom jonge medewerkers vaak te lang stil blijven en wat jij als werkgever concreet kunt doen om uitval te voorkomen.
Psychisch verzuim bij jongeren in cijfers
Dat psychisch verzuim bij jongeren toeneemt, blijkt duidelijk uit de cijfers van het UWV. De instroom in de WIA, de uitkering na twee jaar ziekte, groeit het snelst bij mensen onder de dertig. Tussen 2018 en 2025 steeg die instroom bij jonge mannen met 84 procent. Bij jonge vrouwen ging het zelfs om 121 procent. Psychische klachten zoals angst, depressie en burn-out vormen in deze groep de belangrijkste oorzaak.
In absolute aantallen gaat het nog om een kleine groep: ongeveer een op de tien nieuwe WIA-uitkeringen. Toch is het een signaal om serieus te nemen. Het UWV ziet namelijk alleen de mensen die na twee jaar niet terug zijn op hun werk. Daarachter zit een veel grotere groep jongeren die korter uitvalt, of die met moeite blijft doorwerken.
Bovendien komen mensen met psychische klachten vaak moeizaam terug. Volgens TNO lukt het maar een op de zeven WIA-instromers met mentale klachten om binnen vijf jaar weer aan het werk te gaan. Hoe jonger iemand uitvalt, hoe meer werkzame jaren er op het spel staan. Dat raakt de medewerker zelf, maar ook jou als werkgever.
Waarom jonge medewerkers lang stil blijven
Langdurig psychisch verzuim komt zelden uit het niets. Een verzuimspecialist vond in eigen onderzoek dat 72 procent van de werknemers uitval lang van tevoren ziet aankomen. Slechts 11 procent van de leidinggevenden pikt de signalen op. Dat gat ontstaat niet uit onwil. Meestal spelen er drie dingen.
Een tijdelijk contract maakt voorzichtig
Veel starters hebben nog geen vast contract. Wie hoopt op verlenging, laat liever niet zien dat het zwaar gaat. Een slechte maand voelt dan als een risico voor je baan en je inkomen. Een jonge medewerker zegt daarom eerder dat alles goed gaat, ook als dat niet zo is.
De druk van het perfecte plaatje
Jonge werknemers vergelijken zichzelf sterk met leeftijdsgenoten. Op sociale media zien ze vooral de hoogtepunten: de promotie, het eerste huis, het volle weekend. Veel twintigers combineren een veeleisende baan met sport, vrienden en een druk sociaal leven. Toegeven dat het niet lukt, voelt dan al snel als falen.
Een open deur is nog geen veilig gesprek
Veel ondernemers zeggen oprecht dat hun deur altijd openstaat. Voor een jonge medewerker is het alleen niet vanzelfsprekend om daar ook doorheen te lopen. Jij beslist immers mee over zijn contract, zijn salaris en zijn kansen. Die afhankelijkheid maakt het lastig om over mentale klachten te beginnen. Daar komt bij dat medewerkers merken dat psychische klachten nog steeds een stempel geven, ook bij sollicitaties en promoties.
Wat uitval jou als werkgever kost
Als een medewerker uitvalt, betaal je in Nederland in principe twee jaar lang loon door. In die periode ben je samen met je medewerker verantwoordelijk voor de re-integratie. Verzuim door psychische klachten duurt gemiddeld langer dan verzuim door veel lichamelijke klachten. De kosten lopen daardoor snel op: loon, vervanging, extra werkdruk voor collega’s en begeleiding door de arbodienst.
Landelijk gaat het om grote bedragen. TNO berekende dat werkgevers in 2023 zo’n 4,9 miljard euro aan loon doorbetaalden voor verzuim door psychosociale arbeidsbelasting, zoals werkdruk. Dat is meer dan de helft van alle kosten van werkgerelateerd verzuim. In een MKB-bedrijf met twintig of dertig mensen heeft één langdurige uitvaller al snel flinke impact op de planning, het team en het resultaat.
Let op bij langdurig verzuim
Vindt het UWV na twee jaar dat je te weinig aan re-integratie hebt gedaan, dan kan het een loonsanctie opleggen. Je betaalt dan tot een jaar extra loon door. Zorg daarom vanaf de eerste ziektedag voor een goed bijgehouden dossier.
Zes handvatten om uitval te voorkomen
Het goede nieuws: als werkgever heb je meer invloed dan je misschien denkt. Van alle ziekmeldingen leidt maar ongeveer een half procent uiteindelijk tot een WIA-aanvraag. Preventie en vroege begeleiding werken dus. Een kleine verbetering levert bovendien veel op. Daalt dat aandeel van 0,5 naar 0,4 procent, dan neemt de WIA-instroom met een vijfde af. Deze zes handvatten kun je direct toepassen.
1. Maak mentale klachten bespreekbaar
Bijna de helft van alle werkenden krijgt ergens in zijn loopbaan met mentale klachten te maken. Het is dus geen uitzondering, maar iets wat in elk team voorkomt. Laat dat ook merken. Benoem het in een werkoverleg, deel als leidinggevende zelf eens een moment dat het minder ging en reageer rustig als iemand iets aankaart. Zo verlaag je de drempel om op tijd aan de bel te trekken.
2. Geef leidinggevenden houvast
Ongeveer 40 procent van de Nederlandse managers weet niet goed hoe ze een medewerker met mentale klachten moeten begeleiden. Vooral het gesprek zelf voelt lastig. Een korte training of een vast gespreksformat helpt al veel. Denk aan open vragen als: hoe gaat het echt met je werk? Wat kost je nu de meeste energie? En wat zou je helpen?
3. Kijk naar gedrag, niet naar diagnoses
Je hoeft geen psycholoog te zijn om te zien dat er iets verandert. Let bijvoorbeeld op deze signalen:
- vaker kort verzuim of steeds later beginnen;
- fouten bij iemand die normaal heel precies werkt;
- terugtrekken uit het team, of juist eindeloos doorwerken;
- prikkelbaarheid of somberheid die blijft hangen.
Zie je zulke signalen, ga dan het gesprek aan. Vraag naar het werk en de belasting, niet naar een medische oorzaak. Die vraag hoort bij de bedrijfsarts.
4. Bied ruimte in taken en tijd
Vaak zit de oplossing in kleine aanpassingen. Stel samen prioriteiten als het takenpakket te vol is. Kijk of iemand tijdelijk minder of andere taken kan doen. Bied waar het kan flexibiliteit in werktijden, zoals later beginnen om buiten de spits te reizen. Werk dat bij iemands talenten past en energie geeft, beschermt juist in een moeilijke periode.
5. Begeleid starters actief
Ga er niet vanuit dat een jonge medewerker zelf aan de bel trekt. Plan vaste, korte check-ins, los van beoordelingsmomenten. Maak duidelijk dat eerlijk zijn over werkdruk geen invloed heeft op een contractverlenging. Een buddy of mentor buiten de directe lijn kan daarnaast een veilig aanspreekpunt zijn.
6. Zet de bedrijfsarts vroeg in
Wacht niet tot iemand zich ziek meldt. Medewerkers kunnen via het preventief spreekuur zelf bij de bedrijfsarts terecht, ook zonder ziekmelding. Wijs je team actief op die mogelijkheid. Meldt iemand zich toch ziek met psychische klachten, schakel dan snel de arbodienst in. Hoe eerder de begeleiding start, hoe groter de kans op een duurzame terugkeer.
Tip
Stuur een week na een gesprek over werkdruk een kort berichtje: hoe gaat het nu? Die kleine opvolging laat zien dat je het serieus neemt.
Wat de politiek van plan is
De stijgende WIA-instroom staat ook in Den Haag op de agenda. Het kabinet verkent scenario’s om de loondoorbetaling bij ziekte werkbaarder te maken, vooral voor kleine werkgevers. Een van de opties is een collectieve voorziening voor het tweede ziektejaar. Daarnaast ligt er een wetsvoorstel dat kleine en middelgrote werkgevers in het tweede ziektejaar sneller duidelijkheid moet geven over vervanging.
Voor beide geldt: het is nog geen wet. De huidige regels blijven dus gewoon van kracht, met twee jaar loondoorbetaling en volledige re-integratieverplichtingen. Preventie blijft daarom de beste investering die je kunt doen.
Terug naar Lisa
Stel dat Lisa’s leidinggevende een paar maanden eerder had gevraagd hoe het echt ging. Dat haar extra taken op tafel waren gekomen en eerlijk verdeeld. En dat ze wist dat openheid geen gevolgen had voor haar contract. Misschien was ze dan niet uitgevallen, of veel sneller terug geweest.
Psychisch verzuim bij jongeren kun je als werkgever niet volledig voorkomen. Wel kun je zorgen dat signalen eerder op tafel komen. Dat begint niet met een dik beleidsplan, maar met aandacht, een goed gesprek en leidinggevenden die weten wat ze moeten doen. Wil je weten hoe jouw verzuimaanpak ervoor staat? Dan denken we graag met je mee.


